Heeft de Renkumse Molen een naam?

Deze vraag stelde Dhr. P. Burgsteyn zich waarschijnlijk ook toen hij het boekje ‘De Korenmolen van Renkum – 150 jaar’ schreef. Als historicus verdiepte hij zich in – zoals hij zelf in het boekje aangeeft – dit mysterie. Want heeft de molen ooit een naam gehad?

Molen van onderaf (voorzijde)

‘De Hoop’
Toonaangevende instanties als vereniging ‘De Hollandsche Molen’ en stichting ‘Vrienden van de Gelderse Molen’ noemen de molen volgens Burgsteyn steevast ‘De Hoop te Renkum’. In diverse kranten en in ‘Schoutambt en Heerlijkheid’ van de stichting Heemkunde wordt de molen als ‘De Hoop’ aangegeven. Op internet is de molen ook bekend als ‘Molen Gebroeders Roosenboom – De Hoop, Renkum’.

Geen naam
“Geneigd als ik ben als historicus om mij aan de feiten te houden had molen bij mij ook die naam gekregen,” geeft Burgsteyn aan. “Tot ik in een gesprek met Dick Roosenboom, voormalig molenaar op de molen, hem naar de naam van de molen vroeg. De molen had geen naam zo betoogde hij en ook nooit gehad. En de naam ‘De Hoop’ kwam hem al helemaal onbekend voor.”

Verwisseld?
Een probleem voor historicus Burgsteyn. “Waar hadden al die molenautoriteiten dan die naam vandaan?” vraag hij zich hardop af in het boekje. Hij geeft aan dat hij hoorde dat de naam verwisseld zou kunnen zijn met de in 1921 onttakelde molen ‘De Hoop’ uit Oosterbeek. Die werd ook in 1858 gebouwd en stond zelfs aan de Molenweg, net als de molen in Renkum.

‘De Vlijt’
Naast deze en diverse andere aannames vertelt Burgsteyn in ieder geval één vaststaand feit te hebben. “De molen in Wageningen, ook gesticht door Hendrik Hulshuizen, was voorzien van een naam, en wel ‘De Vlijt. Als hij die een naam had gegeven, waarom zou hij de Renkumse dan naamloos laten? Een naam als ‘De Hoop’ ligt in dezelfde categorie namen.”

Wel gehad, maar verdwenen
Daarop geeft Burgsteyn aan alle foto’s van de molen nauwkeurig te hebben bekeken. Op de baard van de molen – het houten bord aan de voorzijde van de kap waar de wiekenkas door heen steekt – trof hij geen duidelijk leesbare naam, maar wel het woord ‘DE’. Volgens Burgsteyn heeft de molen dus wel een naam gehad. “Blijven twee vragen over; welke naam?; en hoe is die in de loop van de jaren verdwenen? […] Vernield bij de storm van 1910? Of wellicht verwijderd bij de ophoging in 1911? Hij was in ieder geval verwijderd voordat Ten Bruggencate in 1924 de molen beschreef, en hij stond bekend als een nauwgezet man.”

Renkumse Molen
De molen kent inmiddels een lange periode zonder naam. Daarom hebben veel mensen in het dorp en wij op deze website het over ‘de molen van Renkum’ of liever nog ‘De Renkumse Molen’.

De oorlogsjaren van de Renkumse Molen

In het boekje ‘De Korenmolen van Renkum – 150 jaar’ schrijft Dhr. Burgsteyn over de Renkumse Molen tijdens de oorlogsjaren en operatie Market Garden; de Slag om Arnhem. Hierbij haalt hij een passage aan uit ’t Begon onder Melkenstijd van G.J. Peelen, waarin wordt vertelt over een dorpsbewoner die voor het sanatorium meel gaat halen bij de molen.

Kapotgeschoten huizen in Renkum, met in de achtergrond de molen

Mikpunt van Engelse artillerie
Wij geven de passage hier verkort weer: “Hij spant zijn paard en rijdt naar de molen. Die staat in een gevaarlijke hoek. Hij weet het! De Duitsers hebben daar een uitkijkpost, die voortdurend mikpunt is van de Engelse artillerie. […] Eindelijk, tijdens een korte geschutsvuurpauze , komt hij voor de molen aan, waar de Duitsers hem woedend ontvangen. Of hij dan niet weet, dummer bauer die hij is, dat hij het granaatvuur naar de molen aantrekt, omdat de Engelsen luisterapparaten hebben. Bovendien zijn er vijandelijke verkenners in de lucht! Wat bezielt hem toch om hier te komen!” De dorpsbewoner weet uiteindelijk meel mee te krijgen en veilig heen en weer te komen.

Illegaal malen
Burgsteyn vertelt verder dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog illegaal werd gemalen op de molen. “’s Morgens tussen 06.00 en 07.30 uur stonden dan de Renkummers in de steeg te wachten om een maaltje rogge of tarwe gemalen te krijgen, veelal dat wat ze nog hadden, een paar kilo’s. Dat de molenaar hierbij voorzichtig te werk moest gaan bewijst het feit dat hij regelmatig getipt werd door een NSB’er die in Renkum woonde. Hij gaf dan te kennen dat er de volgende morgen beter niet gemalen kon worden en de molenaar wist dan dat hij mogelijk controle van de Duitser kon verwachten.”

Schuilkelder
Verder geeft Burgsteyn in zijn boekje aan dat enkele dagen na de luchtlandingen van 17 september 1944 de molen elke nacht dienst deed als schuilkelder voor de naaste buurtgenoten van de molen. “Dan sliepen er zo’n 50 personen in het onderste deel van de molen. De muren van dit deel zijn zo’n 80 cm dik en aangezien de belt nog voor een groot deel aanwezig was, was dit een perfecte plek om te schuilen.”

Wieken aan flarden
Na de evacuatie van Renkum op 1 oktober 1944, kreeg de molen volgens Burgsteyn het zwaar te voorduren door geallieerde beschietingen: 25 tot 35 voltreffers. Allemaal aan de achterkant van de molen, de zijde die naar de Betuwe gekeerd is. “Het vermoeden bestond dat de Duitsers in de evacuatietijd een uitkijkpost hadden in de molen, daarnaast was het een ideaal punt om als oriëntatiepunt ‘in te schieten’. De wieken waren aan flarden geschoten en werden oktober 1945 uit de molen verwijderd.”

Gemeente al in 1945 voor herstel van de molen
Na de onttakeling in 1945 heeft de Renkumse Molen nooit meer wieken gehad. Wel beantwoord het Renkumse gemeentebestuur op 21 december 1945 een brief van de provincie die ‘door oorlogshandelingen beschadigde monumenten’ inventariseert, als volgt: “…kan ik u meededeelen, dat in Renkum een molen aanwezig is op het kadastrale perceel gem. Renkum, Sectie D no. 1417 gelegen aan de Molenweg, in eigendom bij, W. en G.J. Roosenboom te Renkum. De molen heeft een gemetselde romp, welke in lichte mate is beschadigd. De kop en de wieken zijn echter als gevolg van ernstige beschadigingen, waardoor een gevaarlijke situatie was ontstaan, door de wederbouw verwijderd, terwijl een noodafdekking is aangebracht […] De vraag of de molen weer geheel hersteld zou kunnen worden, afgescheiden van economische of andere overwegingen, dient mijns inziens bevestigend beantwoord te worden.

Na 67 jaar wieken weer terug?
De gemeente was dus al in 1945 positief over het herstellen van de molen. Zal in 2012 de beoogde restauratie van de Renkumse Molen opnieuw steun krijgen van de gemeente Renkum, zodat na 67 jaar de molen zijn wieken weer terug krijgt?

Bron:
– Jubileumboekje ‘De Korenmolen van Renkum – 150 jaar’ (2008)

Renkumse Molen cultureel en historisch van belang

De molen in Renkum is uniek in zijn soort. Er zijn weinig molens in Nederland die hetzelfde hebben doorgemaakt als deze incomplete molen aan de Molenweg in Renkum. Hieronder lichten we er een paar belangrijke feiten uit.

De molen afgebeeld op een ansichtkaart rond 1900

Oudste in omgeving
De Renkumse Molen is gebouwd in 1858 en daarmee één van de oudste in de omgeving. De molen is uit dezelfde tijd als ‘De Keetmolen‘ in Ede, maar ouder dan molen ‘Concordia‘ in Ede (1865), molen ‘De Kroon‘ in Arnhem (1870) en molen ‘De Vlijt‘ in Wageningen (1879).

Verhoogd van belt- naar stellingmolen
De molen in Renkum is een beltmolen die (waarschijnlijk) rond 1911, vier meter is verhoogd tot stellingmolen. Dit is ook nog duidelijk te zien aan de bovenkant van de incomplete molen. Van dit soort verhoogde beltmolens zijn er maar een paar in Nederland. Wat we via het internet hebben kunnen achterhalen is dat dit aantal vrijwel op één hand kan worden geteld. De Sint Annamolen (Nijmegen), de Witte Molen (Nijmegen), molen Nooit Gedacht (Budel) en molen De Hoop (Swartbroek) zijn ook tot stellingmolen verhoogde beltmolens. Waarschijnlijk zijn er nog een paar meer, maar dit aantal is dus klein en de Renkumse Molen hoort daar bij!

Geheel van steen
De incomplete stellingmolen aan de Molenweg in Renkum is helemaal van steen. Uniek, want een ‘gewone’ stellingmolen is vrijwel altijd maar tot aan de stelling van steen en daarna van hout.

Slag om Arnhem
Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd er illegaal gemalen om de Renkummers van een maaltje rogge of tarwe te voorzien. Enkele dagen na de luchtlandingen van 17 september 1944 deed de molen elke nacht dienst als schuilkelder voor de naaste buurtgenoten van de molen. Na de evacuatie van Renkum op 1 oktober 1944, kreeg de molen het zwaar te voorduren door geallieerde beschietingen: 25 tot 35 voltreffers. Allemaal aan de achterkant van de molen, de zijde die naar de Betuwe gekeerd is. Het vermoeden bestond dat de Duitsers een uitkijkpost in de molen hadden. De wieken waren aan flarden geschoten en werden oktober 1945 uit de molen verwijderd.

Enige in gemeente Renkum
De Renkumse Molen is de enige overgebleven windkorenmolen in de gemeente Renkum. In hetzelfde jaar (1858) als de Renkumse Molen, werd in Oosterbeek molen ‘De Hoop’ gebouwd ter hoogte van wat nu Molenweg 31 is. Deze stellingmolen werd in 1921 onttakeld. Eerder werd in 1832 korenmolen en grondzeiler ‘De Nieuwe Hes’ gebouwd, gelegen aan de Molenberg in Oosterbeek. Laatste eigenaar was J. van Lingen. Deze windmolen verdween in 1925, waarmee de Renkumse Molen de oudste korenmolen is van deze Veluwse gemeente.

Rijksmonument
De incomplete molen is in 1988 door provincie Gelderland beschermd. De gemeente Renkum plaatste de molen in 1991 op de gemeentelijke monumentenlijst. In 2004 werd de molen toegevoegd aan het Rijksmonumentenregister van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Bronnen:
– Jubileumboekje ‘De Korenmolen van Renkum – 150 jaar’ (2008)
Database van verdwenen molen in Nederland

Krijgt Renkum een draaiende molen?

Welkom op de website van de Renkumse Molen! Via dit medium willen we iedereen op de hoogte houden over het plan om de incomplete Renkumse Molen volledig maalvaardig te herstellen. Houdt deze website dus goed in de gaten. Om het je makkelijk te maken kan je de molen volgen op Facebook, Twitter en YouTube.

Kruispunt Kerkstraat/Groeneweg/Molenweg in 1932 en in 2012 (oktober 2012)

Wanneer start de restauratie?
Dit is de meest gestelde vraag in de afgelopen weken. Eigenlijk is alles bijna rond. Zo ligt het renovatieplan klaar, staat de restaurateur in de startblokken en is er een stichting in oprichting. Ook zijn er via Vereniging De Hollandsche Molen meerdere gegadigden om de molen te komen draaien als vrijwillig molenaar.

Subsidie gemeente Renkum
Maar, we wachten nog op de definitieve beslissing van de gemeente voor de toezegging van € 50.000,- subsidie. Alleen met die subsidie krijgen we ook € 50.000,- van de provincie en kunnen we de € 350.000,- subsidie van het Rijk veiligstellen, door vóór 1 april 2013 met de restauratie te starten (en dat is geen 1 april-grap).

Ondernemingsplan
Onze plannen en ambities kan je lezen in het ondernemingsplan dat we naar de gemeente hebben gestuurd. In het artikel van woensdag 17 oktober in de Hoog en Laag zijn we hier ook over geïnterviewd. Vóór begin december 2012 hopen we meer te weten van de gemeente.

Reageer en ‘like’ ons
Laat weten of jij ook wilt dat de molen wordt gerestaureerd. Stuur je reactie via ons contactformulier of ‘like’ onze Facebook-pagina en deel het met al je vrienden!